Ruta da Feira de Parada

p1150877

* A ruta, en wikiloc, aquí.

Entraremos e saíremos da ruta homologada PR-G98 de Parada de Sil, sempre coa intención de facer o camiño máis curto á capitalidade (á feira). E pasaremos por sequeiros, revoltas e miradoiros, muíños, calzadas de pedra, alvarizas, regatos, pontes, soutos, carballeiras, adegas, mosteiros,…

Espazos os de Caldelas ben interesantes que contamos completar coa parte que discorra por Lemos, parroquias de Barantes e Santiorxo, con: castros, fontelas, restos arqueolóxicos, berces de poetas, lugares con arquitectura ben singular como a Somoza, muíños (os do regato de Paradela) viñas (da Airela, Leiredo, Os Groís, A Viña Vella, os Bacelos, Lobeiras), chabolas ou chozas de ribeira, vexetación mediterránea explicada polo miúdo.

p1150934

Crónica da visita ao Monforte de Manuel María

P1150564

No domingo 8 de novembro, O Colado do Vento e Lemos Le organizamos un percorrido por Monforte, usando como fío o poemario Cancioneiro de Monforte de Lemos, de Manuel María.

A idea e formato do roteiro correu ao cargo de Xosé Martínez Rodríguez, que nos guiou por toda a cidade nunha intensa xornada que rematou cunha ofrenda floral e musical fronte á escultura adicada ao poeta na praza da Compañía.

Comezamos diante da fachada da igrexa da Nosa Señora da Antiga, no Colexo dos Escolapios, edificio iniciado a finais do século XVI polo cardeal Rodrigo de Castro.

P1150407
Na praza da Compañía, espazo urbano concebido por Rodrigo de Castro.

Dentro do templo, contemplamos o magnífico retábulo maior de madeira, obra de Francisco de Moure, onde Xosé Lois García nos explicou cómo o Manuel levaba ás amizades a observar, con picardía, a escena da circuncisión e os curiosos óculos da personaxe central.

P1150412

Nunha primeira parada fronte á escultura de Manuel María, achegámonos á súa vida e obra, ollando para o piso no que viviu, na rúa Roberto Baamonde. O Manuel procurador, colaborador de radio, poeta, político, libreiro ou editor.

P1150433

Pasando pola rúa do Cardeal, lugar de paseo querido por Manuel María, e pasando polas Galerías Fontecha, onde estivo a libraría Xistral, de Saleta e Manuel, chegamos ata a praza de España, que foi chamada tamén “da Constitución”, onde estivo a igrexa da Régoa, dende onde contemplamos casonas con blasóns.

P1150446

Continuando o ascenso a San Vicente, chegamos á intersección da rúa do Burato e Zapaterías, onde se observan restos da muralla, que continuamos a contemplar ascendendo pola rúa Zapaterías, observando a construción con base e peche de sillares, pero con recheo de canto rodado, material este que existe abundantemente no val.

Fixemos parada fronte á porta de Peixerías, ou da Alcazaba, ao carón da Casa dos Gaibor.

P1150463

Chegados ao monte de San Vicente, comezamos a visita pola igrexa de San Vicente do Pino, de estilo gótico tardío, cos seus magníficos retábulos e pinturas.

O Pazo Condal e os seus brasóns, testemuño da grandeza da Casa de Lemos, igual que a torre chamada da Homenaxe e o mosteiro de San Vicente, onde repousamos para debullar a longa historia de Monforte, dende o importante asentamento do castro de San Vicente, pasando pola fundación do mosteiro, o poder do señorío de Lemos e logo o condado.

P1150486

Nesta parada lemos os poemas de Cancioneiro do Val de Lemos adicados ao conxunto de San Vicente ou ao val, que divisamos dende aquí. Ademais, serviunos o encadre para comentar as anécdotas do Ledo, poeta popular monfortino, ou a lembranza da IVª Asemblea Nacionalista de 1922, da que se conserva unha lembranza en foto nas escaleiras de San Vicente.

Saímos do conxunto pola Porta Nova, reconstruída despois da gran revolta irmandiña, que en Monforte tivo gran alcance, e por ela entramos á rúa da Falagueira, logo chamada da Cruz, considerada a rúa de asentamento da comunidade xudía medieval de Monforte. Nunhas casas desta rúa estivo a comunidade das clarisas antes de terse rematado o edificio do convento de Santa Clara.

P1150498
Porta Nova.

De volta, pasamos diante da igrexa da Régoa e baixamos á praza Doutor Goyanes, antes Cantón de Ferradores e Cantón de Bailén, pola Calexa.

Pola tarde comezamos a ruta na praza de San Antonio, ubicación do desaparecido convento, que foi o meirande de Monforte. Dende alí, pasamos a carón da Ponte Vella para volver cara a explanada do convento de Santa Clara, fundado no s. XVII por Catalina de la Cerda y Sandoval, a esposa do VIIº conde de Lemos. Nesta praza sitúase un cruceiro cuxa construción foi promovida por Manuel María.

P1150513

Cruzamos a ponte e saímos á praza que foi chamada do Cantón de Bailén, pola resistencia antifrancesa neste lugar, que tivo tamén un episodio en Santa Clara, coas súas monxas agochando obras relixiosas no propio convento ou entregándoas a familias pudentes para a súa custodia durante a “francesada”. De alí, fomos pola rúa do Comercio ata o Centro do Viño, antigo convento que foi tamén hospital e edificio do concello de Monforte.

P1150554

Fronte á praza de Abastos, na intersección coa rúa de Inés de Castro, aproveitamos para ler a composición de Manuel María adicada a esta “raíña despois de morta”.

Cruzamos cara o edificio dos xulgados, antigo colexo, parando no monumento ao 400º centenario da segunda parte do Quijote, que este ano se celebra, e lembrando a intensa relación de Monforte coa literatura.

E para pechar, xunto á estatua de Manuel María na Compañía, foi o turno da música, con compoñentes do grupo O Trícole, que cantaron composicións de Suso Baamonde con poemas de Manuel María, e para a ofrenda floral con rosas vermellas e brancas, lembrando o poema:

SEMPRE a rosa. Sempre:
a forma,
a cor,
o recendo,
a luz,
a perfección da rosa.

Prefiro a rosa vermella.
E amo a rosa branca
porque, cando lle digo
simplesmentes: ROSA,
entrecerra os ollos,
treme
e ruborece.

Crónica fotográfica crítica da visita á “Gándara Grande”, Baamorto e Fiolleda (Monforte)

– A lagoa da Gándara Grande, nas Lamas, Monforte

lagoa gándara

A Gándara Grande (ou Gándara de Arriba) é unha zona de turbeira.
As turbeiras son zonas húmidas con plantas adaptadas á auga nas cales a gran cantidade de materia vexetal morta se vai acumulando en capas sen descompoñense (por baixas temperaturas, falta de osíxeno), formándose a turba.
Na actualidade, está sendo drenada artificialmente, o que impide ver a extensión orixinal da lagoa, e impide que se desenvolva a turba.
Queda unha zona lagoeira, lugar onde se documentan especies propias destes ecosistemas, coma o sapo de esporóns, un anfibio en perigo de extinción.

lagoa gándara 2

É un hábitat en perigo, pola drenaxe e por terse construído moi perto dela un centro para a investigación da construcción hoxe abandonado.
A pista pola que se accede é lugar onde existen puntos con vertedoiros incontrolados. Nesta zona, tense dado o caso de queima de desperdicios creando lumes que tardaban moito en apagarse, podendo deberse ao fenómeno dos incendios subterráneos.

vertedoiro na lagoa

O ecosistema da lagoa das Lamas é un medio que precisa especial protección, pois albergan especies naturais particulares e son hábitats moi sensibles ás mudanzas do entorno; son, ademais, espazos que permiten estudar a evolución do clima ao longo da historia.

A sociedade da comarca de Lemos deberíamos conservar este ecosistema único e loitar contra a degradación do seu entorno.

Máis información aquí.

– Igrexa de Baamorto.

pinturas baamorto

Quedan algúns elementos románicos na igrexa de Baamorto.

románico baamorto

A casa reitoral da parroquia de Baamorto ten escudos con cruces da orde de Malta, de cuia xurisdicción foi esta parroquia.

baamorto

As pinturas murais da igrexa parroquial de Baamorto son un dos bens culturais máis importantes da comarca de Lemos, que a sociedade debería coñecer e preservar.

pinturas baamorto 2

pinturas baamorto 3

– Parroquia de Fiolleda.

fiolleda

Arquitectura popular.

fiolleda 2

Fermosas vistas do val de Lemos.

vistas do val

Monte de San Roque, onde se leva o santo dende a igrexa para a celebración o 16 de agosto.

monte de san roque

Carballo de Figueira.

carballo figueira

Texto e fotos: Paula Vázquez Verao.

A Proencia das Lendas

mapa Proencia das Lendas

O roteiro comeza en Proendos, a 2 km de Sober pola estrada que une a capitalidade municipal con Doade.

Proendos é un museo ó aire libre. Aconsellamos, antes de iniciar a andaina, percorrer este fermoso lugar. Atoparémonos nas estruturas das casas con moitos elementos reutilizados do antigo asentamento romano diseminados nun amplo espazo. Atopáronse os paisanos con pedras labradas, algunhas con molduras ou debuxos (trisqueles, rosetas, aras, motivos curvilíneos e xeométricos), con basas, fustes, muíños de man circulares, ademais de tégula, fusaiolas, ladrillo, lousa, anacos cerámicos, escorras metalúrxicas, utensilios metálicos, canalizacións, etc.

casas de Proendos

basa llano2

Resulta lóxico que os abundantísimos vestixios castrexo-romanos sementaran na imaxinación popular as lendas sobre a fabulosa Proencia.

Gozaremos, tamén, da arquitectura nobiliaria da casa dos Ojeas, do s. XVII, dos Vertunías, ou a próxima de Vilastrille, fundada no 1692 por Feijóo Soutomaior.

casa bertonías

Os primeiros petróglifos a visitar atópanse á nosa dereita na chamada finca do Xestal, nunha casa particular co nº 103. Seguimos a andaina entre os valos do igrexario onde, á nosa esquerda, no muro, hai unha inscultura de orixe castrexo-romana.

petroglifos do xestal

Na finca do Pombal está outro petroglifo, ao pé do pombal.

o Pombal

Estamos agora diante da igrexa románica (s. XII) de Santa María, na que a rusticidade e sinxeleza do presbiterio, engalanado con pinturas murais do s. XVI, lembra á arte prerrománica.

presbiterio igrexa

Xiramos polo camiño da dereita ata o Campo das Olas, volvendo xirar á dereita para seguir ata Froxán. Á esquerda, nos lameiros, están os petroglifos de Os Lagos, con coviñas.

33Lagos 1-a

Xa no pobo de Froxán, a 0,9 km, atopamos outra inscultura rupestre asentada na parede dunha casa.

Camiño de Mer, na entrada do pobo, á esquerda, xunto a unha fonte, collemos o camiño tradicional xunto ó cruce do camiño a Gundivós, collendo logo á esquerda pola Calzada de Pedride; á esquerda, a Phi de Pedride.

Ao final do camiño, o punto de orixe: a mítica Proencia.

* Fotos: Alfonso Campos e Carlos Rueda.
* Mapa: Javier Vivirido.

O prodixioso salto do cabalo de Santiago

PRODIXIOSO SALTO CABALO SANTIAGO

Dispoñémonos a dar un salto marabilloso, a rememorar o galope fantástico do albo cabalo de Santiago cando brincou dende a pedra da Tapada do Monte, xunto ó rego de Baldeiros en Anllo Santo Estevo, ás Cerdeiriñas, por baixo mesmo do impresionante Castro dos Penedos, preto do mosteiro de Santo Estevo de Ribas de Sil, no concello de Nogueira de Ramuín, Ourense.

A nosa humanidade imperfecta obríganos a salvar a distancia a pé, mais camiñando porémoslle medida ó espazo e á paisaxe e paladeraremos, coma se de unha boa comida de tratase, cada recoveco, cada reviravolta, cada loita tarabela entre as luces e as tebras, as cores e as formas indefinidas das cousas.

A nosa batalla non será contra os mouros -ó fin, todos nós participamos da mesma esencia, pois sempre foron máis para a nosa Cultura os habitantes dos castros que os vidos de África -, a nosa porfía teimuda será contra o esquecemento, contra a perda das vellas relacións entre as dúas orelas do Sil, que a lenda que nos serve de leitmotiv pon en evidencia. As relacións familiares, comerciais, de encontros e desencontros, do imaxinario colectivo, dos vellos camiños romanos cruzando o río polo Pear da Ponte, ou subindo pola Barca e enlazando cos portus o antergo dominio do mosteiro bieito, a poderosísima abadía hoxe convertida en Parador, as intensas relacións dun territorio único, que mira un para o outro dende os outos ribeiraos, coma un reflexo de sí mesmos, e para quenes o río e os inmensos cavorcos configuran un xemelgo sentir.

Claustro dos Bispos Santo Estevo Sil

Foi o encoro, feito a mediados do século XX, e a sangría da emigración, a causa da fenda entre as dúas metades deste paraíso, onde os cenobitas encontraron o repouso e a inspiración para achegarse a Deus. Paradoxa da imposta modernidade, feita para beneficiar ós alleos, asulagando os mellores eidos en troques dun progreso que aquí só deixou o abandono e a explotación.

Volvemos nós por estes vellos camiños engarzando co elo da lenda as vellas relacións; porque as lendas son verdade: as pontes, os saltos descomunais, os seres que se agochan nos penedos, nos regos, nos soutos, fan desta viaxe iniciática, da Pena do Baldeiros ó Castro dos Penedos, unha volta ó onphalos nutricio, dende onde poderemos abrirnos ó mundo.

* Texto: Alfonso Campos Pérez. Mapa: Javier Vivirido.

VISTA DESDE PENEDOS DO CASTRO

Ruta polo río Antiga (O Incio)

río Antiga O Incio

Deixámosvos o percorrido desta ruta de apenas 2 km polo río Antiga, a principal fonte do Cabe.

Esta é unha andaina polo tramo onde fica seco o cauce do río; “desaparece” nos meses de verán baixo a terra, nunha zona calcárea, e volve aflorar na fonte do Arnada.

Trátase do fenómeno da “resurxencia cárstica”.

río Antiga

Pódese ver a ruta en wikiloc aquí.

E, xa que ides polo Incio, non deixedes de pasar polo antigo balneario e pola magnífica igrexa románica de Hospital.

fonte no Balneario do Incio

Hospital de Incio

Por terras de Brosmos: “O Coxo de Bulso”

Por terras de Brosmos

 

 

 

 

 

 

Descarga aquí o folleto co texto e un mapa desta ruta de 12,3 km., de dificultade baixa, que atravesa as parroquias de Pinol, Lobios, Santiorxo, Santa Cruz de Brosmos e Bulso.

Esta ruta foi elaborada para a excursión realizada o 2 de marzo de 2008 pola Asociación Micolóxica “Os Lactouros”, de Monforte de Lemos.

P1150574

O Coxo de Bulso trouxera das américas dúas cousas: moitos cartos e a alma enchoupada de remorsos. Crimes que todo o mundo cría intuir no ser atormentado que voltara despois de moitos anos a pobre casa de Pipín de Arriba: envellecido, pouco sociable e arrastrando con dificultade aquela perna tulleita. Mais, rico, e, sobre todo, con aquela determinación case fanática reloucándolle nos ollos como, case un pícaro, tiña cando decidira marcharse a outros mundos a probar fortuna. “Eivos de acantazar cos cartos”, dixéralle ós pais. Pero había tempo que os pais non estaban, e naquela casa solitaria por onde se colaban os pesadelos decidira facer algo para aminguar as culpas, que te perseguen ainda que haxa océanos polo medio.

pinol (canzorro)

Da confesión co cura saiu a determinación: erixir un fermoso e grande santuario onde se atopaba a capeliña adicada á virxe, nacida nunha buraca daquela pedra na que a Señora tamén tiña unha pía para lavarse e un oco para o xabrón e outro para o peite. O Cura Vello vira, ó fin, a oportunidade de levar a cabo a idea do gran Rodrigo de Castro; e, por aquela, a Virxe escapaba a miudo para o penedo onde, con outros nomes, lle rendiran tanto culto. ¡Trebopala!, parecía escoitar, mentras recordaba as ofrendas nos ocos da pedra nos que ainda se manifestaba o seu poder de deusa. Así que O Cura Vello de Pinol, do que din que abría as pedras encantadas co rezo, despois de escoitar abraiado o testiminio fervoroso dos humildes pastores, puxo man á obra e xunto cos canteiros de Vilameá e outros traballadores da zona, trouxo unha brigada de portugueses, afamados talladores da pedra. Con eles veu, xoven e solteiro, andada a segunda metade do século XVIII, o tataravó da Rosalía de Santiorxo que culminaría a torre do santuario, a última pedra coa bola e a cruz, e faría os cruceiros de Santiorxo e de Lobios. Sabemos que O Cura Vello de Pinol e O Coxo de Bulso esfacháronse por un problema de cartos e o edificio quedou sen rematar; por iso, ó pouco, apareceron os de de Brosmos pola pedra picada sen colocar que lles vendera o cura a pesares da oposición dos veciños da freguesía (con ela fixeron parte da igrexa de Santa Cruz), e sabemos, tamén, que o de Bulso acabou purgando as culpas obrando na rúa das Panaderías da Coruña.

Fonte de Vilameá

Persoeiros que nos saen ó camiño dándolle unidade, e facéndonos partícipes do mesmo tempo sen tempo. Persoeiros como José Rodríguez Blanco de Santo Tirso de Maceda e Esperanza Cid do Noguedo, que se viron por primeira vez para casarse a cada beira do río Sil; ou Manuela Pérez Vázquez e Eladio Trigo, morto en Buenos Aires no 2007, unidos para sempre ó cruceiro do Campo de Bulso, feito coa dura pedra de Cadeiras; Alfonso XI e Nóboas y Lamas das terras de Brosmos en Viladime de Arriba; Constanza Vázquez Somoza, a derradeira abadesa do mosteiro de Lobios, e Frei Rodrigo de Valencia, ás ordes de Isabel e Fernando; e a Paula de Veliños, a pequena espilida sabedora dos mensaxes daqueles que escribían nas pedras (O Preguiceiro, A Chá, O Monte de Veliños) e a Saleta de San Pil descubridora dos petroglifos do Agro, do Barcal e de Cadeiras. Todos e tantísimos máis como as tres irmáns que quedaron preñadas ó mesmo tempo –semellante ó mítico bíblico de Eva e á árbore da sabiduría- por beber na fonte prohibida de Vilameá. Todos pregoando a mistura das idades por istes camiños que volven ó lugar de partida ou se esparexen en cada punto en infindas posibilidades. Sempre está o cerne noso en cada paso. Eso é o que importa.